Τεστοστερόνη: Μείωση 54% σε 47 χρόνια στους άνδρες ‑ Ο πιθανότερος ένοχος

Τα επίπεδα τεστοστερόνης στους άνδρες μειώθηκαν κατά περίπου 54% μεταξύ 1972 και 2019, με πιθανότερο αίτιο την παχυσαρκία, σύμφωνα με ανάλυση που παρουσιάστηκε στο συνέδριο της ESHRE.

Η μείωση της τεστοστερόνης στους άνδρες αγγίζει το 54% μεταξύ 1972 και 2019, δηλαδή ρυθμό μεγαλύτερο του 1% ετησίως. Ως σημαντικότερος αιτιολογικός παράγοντας θεωρείται, πιθανότατα, η παχυσαρκία. Ο αυξημένος λιπώδης ιστός ενισχύει τη δραστηριότητα της αρωματάσης, ενός ενζύμου που μετατρέπει την τεστοστερόνη σε οιστραδιόλη και καταστέλλει τον άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης-όρχεων.

Η ανάλυση παρουσιάστηκε στο ετήσιο συνέδριο της European Society of Human Reproduction and Embryology (ESHRE) στο Λονδίνο. Βασίστηκε σε στοιχεία 118.593 ανδρών από 6 μεγάλες διαχρονικές μελέτες στις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Δανία, τη Φινλανδία, το Ισραήλ και τη Βραζιλία. Τα αποτελέσματα δεν έχουν ακόμη δημοσιευτεί σε περιοδικό με αξιολόγηση από κριτές. Συνάδουν όμως με προηγούμενες παρατηρήσεις για διαχρονική επιδείνωση δεικτών της ανδρικής αναπαραγωγικής λειτουργίας.

Η ανδρική αναπαραγωγική υγεία βρίσκεται τα τελευταία χρόνια στο επίκεντρο του επιστημονικού ενδιαφέροντος. Μετά τις μελέτες που κατέγραψαν μείωση του αριθμού και της ποιότητας των σπερματοζωαρίων παγκοσμίως, η πτώση της τεστοστερόνης αναδεικνύεται ως μία ακόμη ανησυχητική τάση. Τα αίτια παραμένουν υπό διερεύνηση, αλλά η εικόνα ενισχύει την άποψη ότι πρόκειται για μέρος μιας ευρύτερης μεταβολικής και περιβαλλοντικής πρόκλησης.

Τι κάνει η τεστοστερόνη στον οργανισμό και γιατί η πτώση της ανησυχεί;

Η τεστοστερόνη είναι το κύριο ανδρογόνο του ανθρώπου και η δράση της εκτείνεται πολύ πέρα από τη σeξουαλική λειτουργία. Είναι απαραίτητη για τη φυσιολογική σπερματογένεση, τη διατήρηση της μυϊκής μάζας και της οστικής πυκνότητας, την αιμοποίηση, τη σύσταση του σώματος και τη ρύθμιση του μεταβολισμού. Επηρεάζει επίσης τη διάθεση, τη γνωσιακή λειτουργία, την ενεργητικότητα και τη συνολική ποιότητα ζωής. Δεν είναι απλώς μία «ορμόνη του φύλου», αλλά αξιόπιστος δείκτης της συνολικής υγείας του άνδρα.

Επιδημιολογικές μελέτες δείχνουν ότι οι άνδρες με χαμηλή τεστοστερόνη εμφανίζουν συχνότερα παχυσαρκία, μεταβολικό σύνδρομο, σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, σαρκοπενία και οστεοπόρωση. Παρουσιάζουν επίσης αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο και μεγαλύτερη συνολική θνητότητα. Η σχέση αυτή είναι αμφίδρομη, αλλά η τεστοστερόνη θεωρείται πλέον σημαντικός βιοδείκτης της μεταβολικής υγείας.

Η απάντηση φαίνεται να είναι πολυπαραγοντική. Στην παχυσαρκία υπολογίζεται ότι έως και το 40-50% των ανδρών με σοβαρή παχυσαρκία εμφανίζουν λειτουργικό υπογοναδισμό. Αυτός συχνά βελτιώνεται μετά από ουσιαστική απώλεια σωματικού βάρους.

Εξίσου σημαντική θεωρείται η συμβολή του σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2, της καθιστικής ζωής, της έλλειψης ύπνου, του χρόνιου ψυχολογικού στρες και της αποφρακτικής υπνικής άπνοιας. Ενδιαφέρον συγκεντρώνουν και οι ενδοκρινικοί διαταράκτες, όπως η δισφαινόλη Α (BPA), οι φθαλικές ενώσεις και οι υπερφθοριωμένες ενώσεις (PFAS). Βρίσκονται σε πλαστικά, συσκευασίες τροφίμων και προϊόντα καθημερινής χρήσης και διερευνώνται για την πιθανή επίδρασή τους στη στεροειδογένεση και στα κύτταρα Leydig των όρχεων. Η αιτιώδης σχέση δεν έχει ακόμη τεκμηριωθεί πλήρως, αλλά το ζήτημα θεωρείται σημαντικό για τη δημόσια υγεία.

Χρειάζεται θεραπεία κάθε άνδρας με χαμηλή τεστοστερόνη;

Η νέα ανάλυση δεν σημαίνει ότι κάθε άνδρας με μία χαμηλή εργαστηριακή τιμή χρειάζεται θεραπεία. Σύμφωνα με τις διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες, η διάγνωση του υπογοναδισμού προϋποθέτει χαρακτηριστικά συμπτώματα και δύο πρωινές μετρήσεις χαμηλής τεστοστερόνης με αξιόπιστη εργαστηριακή μέθοδο.

Η χορήγηση τεστοστερόνης δεν αποτελεί θεραπεία για όλους. Χωρίς σωστή ένδειξη μπορεί να καταστείλει τη σπερματογένεση και να μειώσει σημαντικά τη γονιμότητα, ιδιαίτερα σε νεότερους άνδρες που επιθυμούν τεκνοποίηση.

Το σημαντικότερο μήνυμα της μελέτης είναι ότι η ορμονική υγεία αντανακλά σε μεγάλο βαθμό τη συνολική μεταβολική υγεία. Η πρόληψη και η αντιμετώπιση της παχυσαρκίας, η τακτική άσκηση, η ισορροπημένη διατροφή, ο επαρκής ύπνος και ο έλεγχος των μεταβολικών νοσημάτων είναι σήμερα οι αποτελεσματικότερες παρεμβάσεις για φυσιολογικά επίπεδα τεστοστερόνης. Η αναπαραγωγική υγεία του άνδρα δεν μπορεί να εξετάζεται αποκομμένα, αλλά ως μέρος της συνολικής ενδοκρινολογικής και μεταβολικής του κατάστασης.